آموزش تئوری موسیقی

سازهای ارکستر از منظر دامنه‌ی صوتی

همانند صدای انسان که از زیر تا بم از سوپرانو تا باس تقسیم‌بندی می‌شود، سازهای ارکستر سمفونیک* نیز به همین صورت هستند. خانواده‌ی ویولون‌ها بهترین مثال واضح برای این مورد هستند:

- ویولون که کوچک‌ترین ساز این گروه است سوپرانوست.

- ویولا یا ویولون آلتو همان‌طور که از نامش پیداست سازی آلتو است.

- ویولن‌سل که به‌صورت نشسته و روی پایه نواخته می‌شود، ساز تنور این گروه است.

- درنهایت، کنترباس که بم‌ترین ساز این گروه** است، ساز باس است.

دیگر سازها را نیز می‌توان به همین ترتیب در گروه‌های صدایی قرار داد؛ برای‌مثال ترومپت یک ساز سوپرانو است؛ اما توبا یک ساز باس است.

* درمورد ارکستر سمفونیک و چند اصطلاح مرتبط دیگر در پست بعدی توضیح داده خواهد شد.

** البته درواقع امر کنترباس به‌لحاظ تاریخی از خانواده‌ی ویولن نیست.

+ نوشته شده در  سه شنبه ۴ فروردین۱۳۹۴ساعت ۱۶:۰ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

بخش‌های آوازی

صدای آوازی انسان را به 6 گروه اصلی تقسیم می‌کنند (از زیر به بم):

 

"خانم‌ها":

سوپرانو               متسوسوپرانو               آلتو

"آقایان":

تنور               باریتون               باس

چند نکته:

* طبق سنت صدای سوپرانو را با حامل کلید دو خط اول، صدای متسوسوپرانو را با حامل کلید دو خط دوم، صدای آلتو را با حامل کلید دو خط سوم، صدای تنور را با کلید دو خط چهارم، صدای باریتون را با کلید فا خط سوم و باس را با کلید فا خط چهارم می‌نوشتند. اما امروز عموماً تنها از کلید سل و فای خط چهارم و البته گاه دوی خط سوم استفاده می‌شود.

* تعیین گروه آوازی هر فرد علاوه بر دامنه‌ی صوتی او به‌لحاظ زیروبمی به رنگ صدا، قدرت و غیره نیز بستگی دارد.

* هر کدام از این 6 مورد خود به انواعی تقسیم می‌شوند.

* تقسیم‌بندی بالا و زیرمجموعه‌های آن درواقع مربوط به خواننده‌های سولو (تکخوان) اپرا است؛ در گروه کُر تنها 4 گروه صدای آوازی وجود دارد؛ دو دسته خانم‌ها و دو دسته آقایان و تقسیم‌بندی هم تنها براساس دامنه‌ی صوتی است:

سوپرانو               آلتو               تنور               باس

در پست بعد به سازهای متناظر با این گروه‌ها در ارکستر اشاره خواهد شد.

+ نوشته شده در  جمعه ۱۵ اسفند۱۳۹۳ساعت ۲۲:۵۸ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

دو میانی

دو میانی (Middle C) که عموماً نقطه‌ی مبدأ پیدا کردن نت‌ها قرار می‌گیرد آن نت دویی است که فرکانس آن حدود 261.6 هرتز است و تقریباً در وسط کلیدهای پیانو قرار دارد:

 

 در قرارداد نام‌گذاری این نت و نت‌های درون اکتاو بعد از آن به‌صورت C4, D4, E4,.... نام‌گذاری می‌شوند و کتاوهای قبل و بعد از آن نیز بر همین اساس؛ برای مثال نت سل یلافاصله قبل از دو میانی G3 است.

+ نوشته شده در  سه شنبه ۱۲ اسفند۱۳۹۳ساعت ۱۵:۱۱ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

کلید

مفهوم کلید در موسیقی: قراردادی است که با نشان دادن جای یک نت خاص در پنج خط حامل، جای دیگر نت‌ها را نیز مشخص می‌کند.

در تئوری موسیقی کلاسیک غرب سه نوع کلید وجود دارد:

1-  کلید سل: محل نت سل بعد از دو میانی* را مشخص می‌کند که همواره روی خط دوم حامل قرار می‌گیرد.

2-  کلید دو: محل نت دو میانی* را مشخص می‌کند که در گذشته روی خط های اول، دوم، سوم و چهارم حامل قرار می‌گرفته، اما در حال حاضر تنها روی خط سوم (و به ندرت خط چهارم) قرار می‌گیرد.

3- کلید فا: در گذشته روی خطوط سوم و چهارم قرار می‌گرفته و مکان نت فا قبل از دو میانی* را مشخص می‌کرده، اما امروزه تنها روی خط چهارم قرار می‌گیرد.

در تقسیم‌بندی امروزی صداهای موسیقی، ۴ گروه در نظر گرفته می‌شوند که به ترتیب از زیر به بم شامل کلید سل، کلید دو خط سوم، کلید دو خط چهارم و کلید فا خط چهارم هستند، که باز از میان این‌ها کلید سل و فا به ترتیب پراستفاده‌ترین‌ها هستند.

در زیر می‌توانید نمونه‌ای از کاربرد کلیدها را (در اینجا کلید سل) ببینید:

از آنجایی که روی خط دوم سل بعد از دو میانی نامیده می شود، سایر نت ها نیز خود به خود مشخص می شوند.

* در مورد " دو میانی " در پست بعدی توضیح داده خواهد شد.

+ نوشته شده در  چهارشنبه ۲ دی۱۳۸۸ساعت ۱۶:۲۹ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

حامل

تعریف حامل: پنج خط موازی و هم‌فاصله با هم به صورت افقی را گویند که نت‌های موسیقی روی خط­­­­‌ها، بین خطوط، و یکی بالا و یکی پایین پنج خط حامل قرار می‌گیرند:

                                         

خطوط حامل از پایین به بالا از 1 تا 5 شماره‌گذاری می‌شوند. هرچه نت‌ها به سمت بالا می‌روند زیرتر و هرچه به سمت پایین می‌آیند بم‌تر می‌شوند. پس چنانچه به صورت قراردادی جای یکی از نت‌ها را مشخص کنیم (برای مثال نت روی خط دوم را سل بنامیم) جای دیگر نت‌ها خود به خود مشخص خواهد شد.

خطوط کمکی: از آن جایی که این 5 خط تنها توانایی نشان دادن 11 نت را دارند، برای گسترش دادن محدوده ‌ی صدایی حامل، از خطوطی کوچک و موازی خطوط حامل در بالا و پایین آن استفاده می‌کنیم که با استفاده از 4 تا 5 خط کمکی از بالا و از پایین مجموع تعداد نت‌های ما 31 عدد خواهد شد، اما این محدوده هم چنان برای سازهایی چون پیانو کوچک است...

+ نوشته شده در  شنبه ۷ آذر۱۳۸۸ساعت ۱۲:۵۳ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

پاسخ 1 (به روز شد)

سوال: چطور میتونم گامهای گیتارو پیدا کنم؟

پاسخ: در این لینک می‌توانید گام‌های گیتار را پیدا کنید. در قسمت‌های دیگر سایت، آکوردهای گیتار نیز نشان داده شده‌اند.

نحوه‌ی استفاده از سایت: در وسط صفحه، سمت راست از منو chords آکورد موردنظر و از منو scales گام موردنظر را انتخاب می‌کنید و Get را کلیک می‌کنید، روی دسته‌ی گیتار بالای صفحه نحوه‌ی انگشت‌گذاری روی دسته‌ی گیتار نشان داده می‌شود.

+ نوشته شده در  جمعه ۲۹ آبان۱۳۸۸ساعت ۱۴:۱۶ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

الفبای موسیقی

برای پیاده کردن ویژگی اول، یعنی نواک یا زیر و بمی خط موسیقی، ابتدا باید الفبای موسیقی را بیاموزیم.

الفبای موسیقی، 7 نت هستند که به دو صورت در سراسر جهان نام‌گذاری می‌شوند:

الف) هجایی: در کشورهایی چون فرانسه، ایتالیا و ایران استفاده می‌شود که از یک شعر مذهبی قرون وسطی، سروده‌ی کشیشی فرانسوی به نام گوییدو د. آرتسو (قرن دهم میلادی)، گرفته شده است و در ابتدا به صورت زیر بوده است:

Ut Re Mi Fa Sol La

در طول زمان به تدریج این 6 هجا به صورت امروزی خود درآمده اند:

Do Re Mi Fa Sol La Si

ب) الفبایی: در کشورهایی چون آلمان، اتریش، انگلیس و آمریکا استفاده می‌شود و به صورت زیر است:

C D E F G A B

نت های معادل در این دو سیستم به صورت زیر هستند:

Do = C

Re = D

Mi = E

Fa = F

Sol = G

La = A

Si = B

نت‌ها به ترتیب از نت "دو" تا نت "سی" زیر می‌شوند و برعکس. لازم است ترتیب نت‌ها چه به صورت زیرشونده و چه به صورت بم‌شونده، از هر نتی یادگرفته شود.

از آنجایی که دامنه‌ی صداهای موسیقی بسیار بیشتر از 7 نت است (بیشترین دامنه‌ی صوتی موسیقیایی از آن ارگ کلیساست) برای راحت شدن یادگیری، از این 7 نت به صورت تناوبی استفاده می‌شود.

دو ر می فا سل لا سی دو ر می فا سل لا سی دو ر می فا سل لا سی دو ر می فا سل لا سی دو ر می ....

تعریف اکتاو: به فاصله‌ی میان هر نت تا نت هم‌نام بعد از خودش یک اکتاو می‌گویند که فرکانس نت دوم در این حالت دو برابر فرکانس نت اول شده است. گفتنی است دامنه‌ی صدایی پیانو، 7 اکتاو و 2 نت و دامنه‌ی صدایی ارگ کلیسا 9 اکتاو می‌باشد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۲۸ آبان۱۳۸۸ساعت ۱۲:۲۸ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

درآمد: ویژگی های صوت موسیقیایی

1.       نواک/ زیروبمی/ زیرایی (pitch): برای مثال صدای کودکان و خانم‌ها از صدای آقایان زیرتر است و یا کلاویه های سمت راست پیانو از کلیدهای سمت چپ آن زیرترند.

2.       دیرند/ کشش/ امتداد (duration): به مدت زمانی که یک صدا طول می‌کشد می‌گویند.

3.       شدت/ دینامیک (dynamics): میزان قوی (بلند) و یا ضعیف (کم) بودن صدا.

4.       رنگ/ طنین/ شیوش (timbre): تفاوت صدای ایجادشده توسط پیانو و ویولون و یا دو انسان که دارای نواک و دیرند و شدت یکسان باشند.

برای نگارش موسیقی باید از خطی استفاده کنیم که قابلیت پیاده شدن این ویژگی‌ها روی آن وجود داشته باشد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۷ آبان۱۳۸۸ساعت ۱۵:۲۷ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

پیش درآمد: صوت

صوت (صدا):در نتیجه‌ی ارتعاش تولید می‌شود و در محیط مادی مانند هوا یا آب، به صورت موج انتشار می‌یابد و به گوش ما می‌رسد.

ویژگی‌های صوت:

1.       بسامد (فرکانس): تعداد حرکت تناوبی ارتعاشی در واحد زمان را گویند که با واحد هرتز (Hz) سنجیده می‌شود. هرچه بسامد بیشتر باشد، صدا زیرتر است و بعکس. گوش انسان صداهای بین حدود 20 تا 20000 هرتز را می‌شنود.

2.       طول موج: به فاصله ی افقی یک دوره تناوب گویند که با واحد متر (m) اندازه‌گیری می‌شود. هر چه طول موج بیشتر باشد، صدا بم‌تر است و بعکس.

3.       دامنه: حداکثر فاصله‌ی یک دوره تناوب موج از خط میانی تعادل. هرچه دامنه بلندتر باشد، صدا شدیدتر (بلندتر) است و بعکس.

4.       طنین/ رنگ/ شیوش صدا: برای مثال اگر یک بسامد معین را با طول موج و دامنه‌ی یکسان توسط سازهای ویولون و پیانو ادا کنیم، تفاوت ایجاد شده ناشی از تفاوت رنگ صدایی آن‌هاست.

انواع صوت:

1.       صداهای غیرموسیقیایی: صداهای ناگهانی و یا ممتد و...

2.       صداهای موسیقیایی: صداهایی جز موارد بالا که عموماً توسط سازهای موسیقی تولید می‌شوند.

بحث ما درباره ی صداهای موسیقیایی است، ابتدا باید ویژگی های این اصوات را بشناسیم تا برای پیاده کردن آن‌ها از خط و زبان مناسب استفاده کنیم.

+ نوشته شده در  شنبه ۲ آبان۱۳۸۸ساعت ۱۲:۴۳ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

تعریف اجمالی چند اصطلاح کلیدی

ملودی: سیر خطی موسیقی که از تعدادی نت به دنبال هم تشکیل شده و در ساده‌ترین حالت خود نیز وابسته به دو عامل زیروبمی و کشش صداست.

آکورد: تعدادی (معمولا ۳ یا بیشتر) نت یا صدا که به صورت هم‌زمان شنیده می‌شوند.

گام: تعدادی نت که با نظمی مشخص به صورت متوالی پشت سر هم قرار گیرند.

هارمونی: علم بررسی و پیوند آکوردها (خط عمودی موسیقی) که از مبانی آهنگسازی به شمار می‌رود.

کنترپوآن: علم پیوند ملودی‌های مجزا با یکدیگر که از مبانی آهنگسازی به شمار می‌رود.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۳۰ مهر۱۳۸۸ساعت ۱۶:۱۴ بعد از ظهر  توسط سهند  | 

مطالب قدیمی‌تر